Geboren te Neerpelt in 1946, studeerde Johan Swinnen rechten en notariaat aan de KU Leuven en internationaal recht te Genève. Na opdrachten voor de Helsinki-Conferentie (voorloper van de OVSE) en het Legal Office van de Verenigde Naties te New York, vervoegde hij de diplomatieke dienst in 1976. Hij was achtereenvolgens op post in Barcelona, New York, Bujumbura, opnieuw New York, Athene, en was van 1988 tot 1990 woordvoerder van Buitenlandse Zaken (onder ministers Tindemans en Eyskens). Na zijn zending in Kigali (1990-94) was hij gedurende drie jaren diplomatiek adviseur van Premier Dehaene. Vanaf 1997 was hij achtereenvolgens ambassadeur in Den Haag, Kinshasa en Madrid. Tussendoor was hij eveneens ambassadeur voor het buurlandenbeleid en directeur van de internationale Federalisme-Conferentie.
Na zijn pensioen onderhandelde hij de herziening van de samenwerkingsakkoorden tussen de federale en gefedereerde entiteiten inzake buitenlands beleid. Hij nam het voorzitterschap op van het onderzoekscentrum IPIS (International Peace Information Service) en van de Stichting VOCATIO. Gedurende enkele jaren adviseerde hij Koningin Mathilde bij haar VN-opdracht ter bevordering van de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s).
Hij is tevens lid van de Academische Senaat van de KU Leuven. In juni 2012 volgde hij Willy Stevens op als voorzitter van VIRA (vereniging voor International Relaties vzw). In 2014 verleende Koning Filip hem de adellijke titel van baron. In 2016 verscheen zijn boek Rwanda, mijn verhaal (Polis, 600 p.) waarin hij zijn ervaringen vertelt als ambassadeur in Kigali tot aan het uitbreken van de genocide in 1994.
